Σαν σήμερα: Το πυρηνικό ατύχημα του Τσέρνομπιλ

Λίγο μετά τα μεσάνυχτα, ξημερώνοντας 26 Απριλίου, και πιο συγκεκριμένα στις 01:26 ώρα Μόσχας, συνέβη το μεγαλύτερο πυρηνικό ατύχημα στην ιστορία της ανθρωπότητας. Το Τσέρνομπιλ ήταν μια μικρή πόλη της σημερινής Ουκρανίας και της τότε Σοβιετικής Ένωσης. Η πόλη είχε αρχίσει να γεμίζει με κόσμο που ερχόταν να δουλέψει στο Πυρηνικό Εργοστάσιο παραγωγής Ενέργειας του Τσερνόμπιλ και να προγραμματίσει την ζωή του σε μια πόλη που μπορεί να μετατρεπόταν σε κέντρο τεχνολογίας και πειραματικής ανάπτυξης.

Όμως αυτά τα πειράματα ήταν που οδήγησαν στο μοιραίο. Το πείραμα που επιχείρησαν στον σταθμό Βλαντιμιρ Ίλιτς Λένιν, αφορούσε μια δόκιμή και έναν έλεγχο στα συστήματα ασφαλείας. Στις 01:26 στο εργοστάσιο βρίσκονταν περίπου 200 εργαζόμενοι, οι οποίοι ασχολούνταν με την ομαλή λειτουργία των αντιδραστήρων 1, 2, 3. Όμως το ατύχημα συνέβη στον αντιδραστήρα νούμερο 4. Γιατί στο πλαίσιο του πειράματος ασφαλείας, οι τεχνικοί άφησαν τον αντιδραστήρα με κλειστό σύστημα ασφαλείας στο 7% της ισχύος του. Τα αίτια του ατυχήματος δεν είναι ακόμα απόλυτα ξεκάθαρα. Όμως όταν μια αλυσιδωτή αντίδραση έκανε τον αντιδραστήρα νούμερο 4 να εκραγεί και να προκαλέσει ζημιά στον ατμοσφαιρικό αέρα μέχρι το βόρειο πόλο, τα αίτια θα έπρεπε να οφείλονται σε εγκληματική αμέλεια.

Μετά της εκρήξεις, δημιουργήθηκε μια τρύπα στην οροφή του εργοστασίου και ο πυρήνας του αντιδραστήρα ήρθε σε επαφή με το εξωτερικό περιβάλλον. Τα επίπεδα ραδιενέργειας έφτασαν σε εξαιρετικά επικίνδυνα ιστορικά υψηλά. Μόλις δυο ημέρες μετά την έκρηξη, το παρατηρητήριο της Σουηδίας ζήτησε εξηγήσεις από την Σοβιετική κυβέρνηση για τα υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας που παρατηρούσε στην ατμόσφαιρα. Η Σοβιετικοί, προσπάθησαν αρχικά να καλύψουν το ατύχημα, αλλά τελικά παραδέχτηκαν την ύπαρξή του. Οι επιπτώσεις στην Ρωσία, την Ουκρανία και την Ευρώπη ήταν τραγικές. Επι δέκα ημέρες απελευθερωνόταν ραδιενεργά στοιχεία στην ατμόσφαιρα, με την ποσότητα να αντιστοιχεί σε 200 βόμβες όπως αυτοί που έριξαν οι Αμερικάνοι στην Χιροσίμα. Χρειάστηκε μια μεγάλη επιχείρηση και πολλά λεφτά για να καλυφθεί αυτή η πηγή ραδιενέργειας και να θαφτούν οι εκατοντάδες τόνοι πυρηνικών καυσίμων.

Τα επίσημα θύματα της έκρηξης ήταν 31. Όμως υπολογίζεται πως από την έκρηξη μέχρι σήμερα, τουλάχιστον 25.000 στρατιώτες και πολίτες έχουν πεθάνει αφού βρέθηκαν στον σταθμό για εργασίες αποκατάστασης. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, 8,4 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν μολυνθεί και περίπου 6 εκατομμύρια, ζουν ακόμα, 30 χρόνια μετά, σε μολυσμένες ζώνες.

Τα ακριβή αίτια αναζητούνται μέχρι σήμερα. Φαίνεται όμως ότι οφείλονται σε μια σειρά παραγόντων, όπως η αμέλεια, η μη επαρκής κατάρτιση του προσωπικού αλλά και στον σχεδιασμό του εν λόγω αντιδραστήρα. Όλοι αυτοί οι παράγοντες οδήγησαν στο ατύχημα που γέμισε την ατμόσφαιρα με ραδιενεργή σκόνη, από την Ουκρανία μέχρι την Αγγλία και τον Βόρειο Πόλο.

Ο σταθμός έκλεισε οριστικά το 2000, μετά από πίεση στην ουκρανική κυβέρνηση, για να αποφευχθεί ο κίνδυνος νέου ατυχήματος από του παλιούς αντιδραστήρες.

Οι επιπτώσεις στην Ελλάδα

Η ραδιενέργεια έφτασε στην Ελλάδα μετά από μερικές μέρες. Προκλήθηκε πανικός, ειδικά με τα τρόφιμα, όταν και δόθηκαν οδηγίες για το πως να πλένονται τα λαχανικά αλλά και να αποφεύγεται το γάλα. Το νέφος που ταξίδεψε από το Τσέρνομπιλ, επηρέασε κυρίως την Βόρεια Ελλάδα και την Θεσσαλία, οπού η ραδιενέργεια ήταν υψηλότερη αρκετά χρόνια μετά την έκρηξη.

Υπήρξαν περίπου 1.500 περιπτώσεις καρκίνου που δεν δικαιολογούνταν από το ιστορικό του ασθενούς, την δεκαετία 1986-96. Μέσα στον πανικό, πραγματοποιήθηκαν και 2.500 εκτρώσεις, από τον φόβο που υπήρχε για επιπλοκές στην εγκυμοσύνη.