Σαν σήμερα: Η σφαγή των Καλαβρύτων

1803 – Το ολοκαύτωμα στο Κούγκι

Το Κούγκι είναι πύργος του Σουλίου στην περιοχή της Ηπείρου, χτισμένο απάνω σε έναν απότομο βράχο όπως όλα τα Σουλιοτοχώρια. Οι πρώτοι κάτοικοι άλλωστε των χωριών λέγεται πως επέλεξαν την συγκεκριμένη τοποθεσία λόγω της δυσπρόσιτης θέσης της, που ήταν κάτι σαν φυσικό οχυρό. Στον ίδιο βράχο είναι χτισμένη και η εκκλησία

Το 1803 οι Τουρκαλβανοί μόλις είχαν καταλάβει το Σούλι. Οι 600 περίπου Σουλιώτες για να προστατευτούν κλείστηκαν στο Κούγκι, με αρχηγό τον θρυλικό Φώτο Τζαβέλλα. Ο Αλή Πασάς έφτασε έξω από το Κούγκι και διέταξε έφοδο. Οι Σουλιώτες κατάφεραν να αποκρούσουν τέσσερις εφόδους των τουρκαλβανών, καταφέρνοντας να μείνουν καλά οχυρωμένοι. Όμως το κυριότερο όπλο του πολιορκητή είναι ο αποκλεισμός από τον ανεφοδιασμό. Οι ηρωικοί Σουλιώτες κατάφεραν να αντισταθούν αλλά λίγυσαν από την έλλειψη τροφίμων.

Πρότειναν στον Αλή Πασά να βγουν, αν τους εγγυηθεί πως δεν θα τους πειράξει. Ο Αλή Πασάς συμβιβάστηκε, αφού είχε ήδη υποστεί πολλές απώλειες. Οι Σουλιώτες αναχώρησαν από το Κούγκι και ο Αλή Πασας, έστειλε μερικούς άνδρες για να τους παραδοθεί το κτίριο.

Μέσα στο φρούριο, είχαν μείνει ο ιερομόναχος Σαμουήλ μαζί με πέντε Σουλιώτες. Όταν οι εχθροί πήγαν να το παραλάβουν στις 13 Δεκεμβρίου, και μπροστά στον κίνδυνο σύλληψής τους, ο ιερομόναχος Σαμουήλ έβαλε φωτιά στην πυριτιδαποθήκη και ανατινάχθηκαν όλοι στον αέρα, Έλληνες και Τούρκοι.

Η θυσία αυτή έχει μείνει στην ιστορία, σαν παράδειγμα αυταπάρνησης και ηρωισμού και υμνήθηκε από τον ποιητή Αριστοτέλη Βαλαωρίτη στο ποίημα του «Ο Σαμουήλ».

1943 – Η σφαγή των Καλαβρύτων

Στις 13 Δεκεμβρίου συνέβη ένα από τα πιο ειδεχθή εγκλήματα πολέμου της ναζιστικής Γερμανίας, κατά την διάρκεια της κατοχής στην Ελλάδα. Οι δυνάμεις της «Βέρμαχτ» εκτελούν όλους τους άνδρες του χωριού, σε αντίποινα για την εκτέλεση αιχμαλώτων Γερμανών στρατιωτών από τον ΕΛΑΣ. Οι ακρότητες είχαν αυξηθεί το τελευταίο έτος της κατοχής, μπροστά στην ανησυχία για την ενδεχόμενη ήττα αλλά και λόγω της πιο ηχηρής αντιστασιακής δράσης.

Στις 20 Οκτωβρίου του 1943, οι Γερμανοί θα ηττηθούν από τον ΕΛΑΣ στην μάχη της Κερπινής. Πολλοί Γερμανοί σκοτώνονται, ενώ ο ΕΛΑΣ θα κρατήσει ως αιχμάλωτους 78 άνδρες. Οι ναζί αποφάσισαν να θέσουν σε εφαρμογή της «Επιχείρηση Καλάβρυτα», με σκοπό να περικυκλώσουν και να εξοντώσουν τους αντάρτες στην ορεινή περιοχή των Καλαβρύτων. Την αποστολή ανέλαβε η 117η Μεραρχίας Καταδρομών
με αρχηγό τον υποστράτηγο Καρλ φον Λε Ζουίρ.

Ο υποστράτηγος όταν πληροφορήθηκε για τον θάνατο των 78 αιχμαλώτων, έδωσε διαταγή για τα πιο σκληρά αντίποινα, ακόμα και εναντίον αμάχων. Η «Επιχείρηση Καλάβρυτα» ξεκίνησε στις 4 Δεκεμβρίου, με τις δυνάμεις τον ναζί να συρρέουν στα Καλάβρυτα από όλη την βορειοδυτική Πελοπόννησο. Στην επέλαση τους, έκαψαν μοναστήρια και ολόκληρα χωριά, ενώ σκότωναν πολίτες και μοναχούς.

Έφτασαν στα Καλάβρυτα πέντε μέρες αργότερα. Αφού καθησύχασαν τους κατοίκους πως δεν θα τους πειράξουν και πως στόχος τους ήταν να βρεθούν οι αντάρτες, άρχισαν να πυρπολούν σπίτια ανταρτών, για να πείσουν ακόμα και αυτούς που εγκατέλειψαν το χωριό να επιστρέψουν. Όμως στις 13 Δεκεμβρίου, αποφάσισαν να γράψουν μια από τις πιο μαύρες σελίδες στην ιστορία της Ελλάδας...

Το πρωί εκείνης της ημέρας, οι Γερμανοί συγκέντρωσαν όλους τους άνδρες του χωριού έξω από το χωριό και κλείδωσαν όλες τις γυναίκες και τα παιδιά κάτω των 14 στο σχολείο. Με ριπές πυροβόλων, οι Γερμανοί εκτέλεσαν τους συγκεντρωμένους άνδρες, που έφταναν τους 800. Μόνο 13 από αυτούς γλίτωσαν, κι αυτοί γιατί καλύφθηκαν από τα πτώματα των συμπολιτών τους. Αργότερα οι Γερμανοί έκαψαν όλα σχεδόν τα σπίτια του χωριού.

Τα γυναικόπαιδα σώθηκαν κυριολεκτικά από θαύμα, καθώς ανάμεσα στους στρατιώτες βρέθηκε ένας Αυστριακός, που άνοιξε την πόρτα του σχολείου και διευκόλυνε την απομάκρυνσή τους από αυτό. Όμως τιμωρήθηκε και αυτός γι’ αυτή του της πράξη, καθώς καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε. Οι συνολικές απώλειες κατά την «Επιχείρηση Καλάβρυτα» έφθασαν τους 1.101 νεκρούς, ενώ κάηκαν 1.000 σπίτια και κατασχέθηκαν 260.000.000 δραχμές.

Κανείς ποτέ δεν καταδικάστηκε γι’ αυτό το έγκλημα. Ο υποστράτηγος Λε Ζουίρ πέθανε 11 χρόνια αργότερα, όντας αιχμάλωτος των Σοβιετικών. Μόνο ο κατοχικός στρατιωτικός διοικητής της Ελλάδας, στρατηγός Χέλμουτ Φέλμι, καταδικάσθηκε το 1948 σε κάθειρξη 15 ετών από το Δικαστήριο της Νυρεμβέργης για όλα τα εγκλήματα πολέμου του Γ’ Ράιχ στην Ελλάδα, αλλά μετά από τρία χρόνια αφέθηκε ελεύθερος.

Το 2000, Ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, Γιοχάνες Ράου, επισκέφθηκε τα Καλάβρυτα και εξέφρασε την βαθιά του λύπη για την τραγωδία, χωρίς όμως να αναλάβει την ευθύνη σαν γερμανικό κράτος και φυσικά, χωρίς να πει κουβέντα για τις πολεμικές αποζημειώσεις.

Το μνημείο πεσόντων στα Καλάβρυτα