Τι συμβαίνει όταν μια χώρα δεν μπορεί να πληρώσει τα χρέη της;

Αν κάποιος πάρει δάνειο από τράπεζα, η διαδικασία από εκεί και πέρα είναι γνωστή. Αφού πάρει τα μετρητά για να ξεπληρώσει κάτι, μετά τα επιστρέφει σιγά σιγά με κάποιον τόκο, μέχρι μια συγκεκριμένη ημερομηνία. Και αν δεν το κάνει, υπάρχουν πολλοί τρόποι που ο πιστωτής μπορεί να πάρει πίσω, ακόμα και με κατασχέσεις.

Άνθρωποι παίρνουν συχνά δάνεια για διάφορους λόγους και το ίδιο κάνουν και οι επιχειρήσεις. Το ίδιο κάνουν και τα κράτη. Ένα έθνος μπορεί να δανειστεί από ένα διεθνές πιστωτικό ίδρυμα, αλλά είναι πολύ συνηθισμένο οι χώρες να δανείζονται από άλλες χώρες. Τι συμβαίνει όταν μια χώρα δανείζεται και δεν μπορεί να ξεπληρώσει το χρέος;

Είναι κάτι επίσης αρκετά συνηθισμένο επίσης. Η αδυναμία αποπληρωμής ενός δανείου, έχει συμβεί σε όλες της χώρες του κόσμου, τουλάχιστον μια φορά. Η Ισπανία το έκανε 15 φορές πριν το 1939, ενώ πρόσφατα το έκανε η Ελλάδα το 2015 και η Βενεζουέλα το 2017.

Ο αντίκτυπος είναι μεγάλος. Είναι άλλο πράγμα ένας πολίτης να μην πληρώσει την πιστωτική του κάρτα και άλλο μια χώρα να να αδυνατεί να αποπληρώσει ένα χρέος όπως συμφωνήθηκε. Μια πρόσφατη περίπτωση αξιοσημείωτης αθέτησης δανείων συνέβη όταν η Ρωσία έπρεπε να αποπληρώσει ορισμένα διεθνή ομόλογα έως τις 4 Απριλίου. Για να αποφύγει μια πλήρη χρεοκοπία, η Ρωσία προσπάθησε να αποπληρώσει ορισμένα από τα χρέη της σε ρούβλι, καθώς δεν μπορούσε να το κάνει σε αμερικανικό νόμισμά. Αυτό ονομάζεται «επιλεκτική αθέτηση υποχρεώσεων», όταν δηλαδή μια χώρα αποπληρώνει ορισμένα από τα χρέη της, ενώ δεν αποπληρώνει το συνολικό ποσό.

Η Ρωσία λοιπόν ενώ έπρεπε να πληρώσει σε αμερικανικά δολάρια, προσπάθησε να το κάνει με ρούβλια. Το πρόβλημα με αυτό είναι ότι το νόμισμα παρουσιάζει διακυμάνσεις στην αξία. Το ρούβλι υποχώρησε περίπου 40% σε αξία μετά την εισβολή στην Ουκρανία στις αρχές του έτους. Το αποτέλεσμα αυτή τη στιγμή, είναι ότι το ένα αμερικάνικό δολάριο αντιστοιχεί σε 79 ρούβλια.

Γιατί η Ρωσία δεν μπορεί να πληρώσει; Τα λεφτά υπάρχουν, αφού σύμφωνα με το CNΝ, έχει αποθέματα αξίας 315 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Αλλά αυτό το αποθεματικό πάγωσε όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία, ωθώντας τις ΗΠΑ να επιβάλουν αυστηρές κυρώσεις.

Της επιτράπηκε να πληρώσει κάποια από τα χρέη της, αλλά όχι να έχει πρόσβαση σε αμερικανικές τράπεζες, οπότε έπρεπε να χρησιμοποιήσει ένα υποτιμημένο ρούβλι. Η Ρωσία απείλησε με προσφυγή στα δικαστήρια, χωρίς όμως να κατονομάσει ποια χώρα θα καταγγείλει.

Γενικά, όταν μια χώρα αδυνατεί να αποπληρώσει ένα δάνειο, υπάρχουν αρκετές συνέπειες γι’ αυτήν. Η μεγαλύτερη είναι ότι το νόμισμα της χώρας θα υποτιμηθεί, μειώνοντας την αξία του σε σχέση με άλλα νομίσματα. Όπως συνέβη με το ρούβλι και την απότομη μείωση της αξίας του μέσα σε λιγότερο από δυο μήνες.

Μετά την υποτίμηση, η χώρα θα προσπαθήσει να αναδομήσει τα χρέη της μαζί με τους πιστωτές της. Αυτό μπορεί να σημαίνει μείωση της δόσης ή νέα ημερομηνία, κάτι όμως που μπορεί να οδηγήσει σε νέα υποτίμηση.

Η υποτίμηση του νομίσματος δεν έχει συνέπειες μόνο στην κυβέρνηση αλλά και στους πολίτες. Οι πολίτες μπορεί να συρρεύσουν στις τράπεζες για να αποσύρουν τα χρήματά τους, προκαλώντας τραπεζική κρίση. Αυτό μπορεί να έχει μια παρατεταμένη επίδραση, εκτοξεύοντας το χρέος τα επόμενα χρόνια.

Σε αντίθεση με τις κατασχέσεις που γίνονται σε πολίτες που αδυνατούν να αποπληρώσουν ένα δάνειο, με τις χώρες δεν μπορεί να γίνει έτσι. Η αδυναμία αποπληρωμής του δανείου όμως μπορεί να αλλάξει τη σχέση τον δυο χωρών, με την ένταση να φτάνει μέχρι και σε στρατιωτική επέμβαση.

Η πιο μακροχρόνια συνέπεια είναι η κακή φήμη που αποκτά το όνομα της χώρας, με πολλές χώρες να αποφεύγουν να την δανείζουν για αρκετά χρόνια. Οι ΗΠΑ έχουν καλή φήμη ως προς την αποπληρωμή δανείων και θεωρείται αξιόπιστη, ώστε να δανείζεται με χαμηλό επιτόκιο. Αλλά χώρες με μικρότερο ΑΕΠ η μικρότερη κυβερνητική σταθερότητα, έχουν την τάση να μην πληρώνουν τα χρέη τους και αυτό μπορεί να χαλάσει την εμπιστοσύνη προς αυτήν, με αποτέλεσμα να μειωθούν οι πιθανότητες δανεισμού τους από άλλες χώρες στο μέλλον.

Είναι πολύ σημαντικό η χώρα να θεωρείται σταθερή. Όσο λιγότερο σταθερή είναι, τόσο μεγαλύτερα θα είναι τα επιτόκια δανεισμού. Η Ρωσία μέχρι πρόσφατα ήταν σταθερή. Μέχρι τώρα, η Ρωσία δεν είχε αδυναμία να αποπληρώσει τα χρέη της για αρκετό καιρό, περίπου έναν αιώνα.

Γενικότερα, δεν υπάρχει κάποιος τρόπος να αναγκάσεις μια χώρα να ξεπληρώσει αν δεν θέλει. Όμως μπορεί να εξοστρακιστεί από την παγκόσμια αγορά ομολόγων, με πολλές χώρες να βασίζονται σε αυτή για την ανάπτυξη της οικονομίας τους, αφού χωρίς πίστωση οι μικρότερες χώρες δυσκολεύονται να λειτουργήσουν.

Οι συμφωνίες αλλάζουν. Οι χώρες άλλωστε προτιμούν να πάρουν έστω μέρος των χρημάτων πίσω, παρά να μην πάρουν τίποτα. Αλλά η χώρα που δανείζει μπορεί επίσης να λάβει μέτρα που είναι ουσιαστικά τιμωρητικά. Όπως να αυξήσει τα επιτόκια, να μειώσει τα πιστωτικά όρια της αθετούμενης χώρας ή να επιβάλλει άλλους περιορισμούς για να αποφύγει μια μελλοντική αθέτηση δανείου και να μειώσει τον κίνδυνο. Όπως συνέβη και στη χώρα μας.

Πληροφορίες: grunge.com