Σήμερα έμαθα: Πεθαίνουν όντως οι άνθρωποι από γηρατειά;

Αν κάποιος μπορούσε να σταθεί αξιόπιστα ως παράδειγμα θανάτου από γηρατειά, θα ήταν η Jeanne Calment. Το 1997, η Calment πέθανε σε ηλικία 122 ετών, καθιστώντας την τον γηραιότερο άνθρωπο με τεκμηριωμένα στοιχεία.

Αν και η αιτία του θανάτου της δεν διευκρινίστηκε, είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν ήταν απλώς ηλικιωμένη. Ενώ πολλοί θάνατοι λέγεται ότι οφείλονται σε «γηρατειά», ο όρος ισοδυναμεί σε μεγάλο βαθμό με μια μεταμφίεση για την πραγματική αιτία θανάτου. Δεν είναι τα γηρατειά που σκοτώνουν: Είναι οι ασθένειες που τα συνοδεύουν.

«Υπάρχουν πάντα άλλες προϋπάρχουσες ασθένειες, ή νέες ασθένειες, που προκαλούν τους εν λόγω θανάτους», είπε η Δρ Ελίζαμπεθ Τζενγκ, επίκουρη καθηγήτρια ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, στο Σαν Φρανσίσκο το 2020. Τα «γηρατειά» δεν είναι κάτι που θα έβαζες σε πιστοποιητικό θανάτου. Πιθανότατα, θα ήταν κάτι σαν καρδιακή ανακοπή, η οποία συμβαίνει λόγω κάποιου υποκείμενου ζητήματος όπως λοίμωξη, καρδιακή ανεπάρκεια ή καρκίνος».

Οι ασθένειες που μπορεί να εμφανιστούν πιο εμφανώς σε νεότερους ανθρώπους μπορεί να εμφανιστούν πιο ύπουλα στους ηλικιωμένους πληθυσμούς, πρόσθεσε ο Dzeng. «Με την πνευμονία, για παράδειγμα, μπορεί να μην παρουσιάζουν τα φυσιολογικά σημάδια μόλυνσης, αντίθετα μπορεί να εμφανίσουν υψηλό σάκχαρο στο αίμα, εάν είναι διαβητικός ή εάν έχουν άνοια, μπορεί απλώς να παρουσιάσουν αλλαγές στη νοητική τους κατάσταση. Αυξημένη σύγχυση και αδυναμία να κάνουν τα πράγματα που θα έκαναν συνήθως. Όταν είμαστε μεγαλύτεροι, και συμβαίνει κάτι τέτοιο, μπορεί να μην το συσχετίσουμε με τη διαδικασία της υποκείμενης νόσου».

Τα «γηρατειά» ήταν πιο χρήσιμος όρος μερικές δεκαετίες πριν, όταν τα ιατρικά επαγγέλματα είχαν λιγότερες γνώσεις και λιγότερα διαγνωστικά εργαλεία στη διάθεσή τους για να καταλήξουν σε μια οριστική διάγνωση. Ωστόσο, ο θάνατος «από μεγάλη ηλικία» παραμένει μια επίμονη περίληψη. Για χρόνια, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) συμπεριέλαβε τα «γηρατειά» ως αιτία θανάτου στο εγχειρίδιο δεδομένων της Διεθνούς Ταξινόμησης Νοσημάτων (ICD). Ο όρος δεν αποσύρθηκε στο ICD μέχρι το 2022, όταν ο ΠΟΥ τον αντικατέστησε με "βιολογική μείωση της εγγενούς ικανότητας που σχετίζεται με τη γήρανση".

Αλλά το γεγονός παραμένει ότι μια τέτοια ετικέτα χρησιμοποιείται όχι ελλείψει πραγματικής αιτίας, αλλά στην απουσία προσδιορισμού μιας. Αυτό οφείλεται συχνά σε έλλειψη πληροφοριών και όχι σε έλλειψη περιέργειας: Σε έναν ασθενή με πολλές συννοσηρότητες, για παράδειγμα, ο τελικός συντελεστής στον θάνατό του μπορεί να μην είναι ξεκάθαρος.

Δεν διστάζουν όλοι οι πολιτισμοί να βασίζονται στα γηρατειά ως γενικό όρο. Στην Ιαπωνία, το rōsui, ή η παρακμή που σχετίζεται με το γήρας, ήταν η τρίτη κύρια αιτία θανάτου το 2021. «Θα λέγαμε αυτές τις μέρες, ‘Είχε όλων των ειδών τις αιτίες, αλλά από τη στιγμή που ήταν μεγάλη, θα πούμε ότι πέθανε από βαθιά γεράματα’», είπε γεροντολόγος Akihisa Iguchi στη Wall Street Journal το 2022. Ένας Ιάπωνας γιατρός είπε στο πρακτορείο ότι αναφέρει το rōsui στα μισά πιστοποιητικά θανάτου που υπογράφει κάθε χρόνο.

Είναι πιο ακριβές να δηλώνουμε ότι κάποιος πέθανε «σε προχωρημένη ηλικία» παρά «από προχωρημένη ηλικία», αν και ίσως ορισμένες οικογένειες μπορεί να προτιμούν τον αόριστο όρο όταν δεν υπάρχει νόημα να εντοπίσουμε την ακριβή αιτία. Είναι επίσης ένας τρόπος να αποφύγουμε τη συχνά ζοφερή πραγματικότητα αυτού που πραγματικά μας νικάει, από καρδιακές παθήσεις έως πνευμονία. Όταν η βασίλισσα Ελισάβετ Β’ πέθανε το 2022, η αιτία που δόθηκε ήταν τα «γηρατειά». Η πραγματική αιτία του θανάτου της δεν αποκαλύφθηκε ποτέ δημόσια.