Η σημασία μιας ιστορικής ανακάλυψης: Γιατί οι φωτογραφίες της Καισαριανής μάς αφορούν σήμερα

Η εμφάνιση άγνωστων μέχρι σήμερα φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, το 1944, άνοιξε ξανά μια βαθιά ιστορική πληγή.

Πλέον, το ζητούμενο είναι η οριστική επιστροφή τους στην Ελλάδα και η ένταξή τους σε έναν θεσμικό φορέα που θα διασφαλίσει τη διατήρηση και την ανάδειξή τους.

Θελήσαμε να μάθουμε περισσότερες λεπτομέρειες για τη διαδικασία των δημοπρασιών, την αυθεντικότητα των ευρημάτων και την κοστολόγησή τους. Έτσι απευθυνθήκαμε στον Ηρακλή Παπαιωάννου, επιμελητή του MOMUS - Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης.

Ο ίδιος εκτιμά ότι η αυθεντικότητά τους ήταν εξαρχής πολύ πιθανή. Το προφίλ του συλλέκτη που τις ανάρτησε στο eBay, η πολυετής ενασχόλησή του με γερμανικά λευκώματα της Κατοχής και – κυρίως – η προθυμία του να δεχθεί έλεγχο από ειδικούς, ήταν στοιχεία που ενίσχυαν αυτή την πρόβλεψη.

Ο ίδιος επισημαίνει ότι η διακίνηση τέτοιου υλικού δεν είναι κάτι ασυνήθιστο στη διεθνή αγορά. Φωτογραφικά άλμπουμ Γερμανών στρατιωτών κυκλοφορούν εδώ και δεκαετίες μεταξύ συλλεκτών, τόσο στη Γερμανία όσο και αλλού.

Η διαφορά εδώ δεν είναι η πράξη της πώλησης, αλλά το περιεχόμενο.

Για την ελληνική συλλογική μνήμη, οι εικόνες αυτές δεν είναι απλώς πολεμικά τεκμήρια· είναι ίσως οι μοναδικές οπτικές μαρτυρίες ανθρώπων που βαδίζουν προς την εκτέλεσή τους με αξιοπρέπεια και ψυχραιμία.

Σε μια εποχή όπου ιστορικά φαντάσματα επιχειρούν να επανεμφανιστούν, τέτοιες εικόνες λειτουργούν ως υπενθύμιση – και ως προειδοποίηση.

Ως προς την αυθεντικότητα, ο Παπαιωάννου εξηγεί ότι στην περίπτωση ιστορικών φωτογραφιών το βάρος πέφτει στο ίδιο το υλικό αντικείμενο. Το φωτογραφικό χαρτί, η τεχνολογία εκτύπωσης της εποχής, τα ίχνη φθοράς, ακόμη και η πίσω όψη της φωτογραφίας, μπορούν να αποκαλύψουν πολλά.

Συχνά τα αρνητικά δεν διασώζονται, γεγονός που καθιστά τις εκτυπώσεις ακόμη πιο πολύτιμες. Παράλληλα, κρίσιμη είναι και η διερεύνηση της προέλευσης – του λεγόμενου provenance – ώστε να διαπιστωθεί ότι το υλικό αποκτήθηκε νόμιμα και μπορεί να μεταβιβαστεί χωρίς νομικές εκκρεμότητες.

Αν οι φωτογραφίες περάσουν οριστικά στην κατοχή του ελληνικού κράτους, η επόμενη μέρα περιλαμβάνει συντήρηση, ψηφιοποίηση και μελέτη.

Το πιθανότερο σενάριο, σύμφωνα με τον ίδιο, θα ήταν η διοργάνωση μιας έκθεσης με αναπαραγωγές και η συνοδευτική έκδοση που θα πλαισιώνει τις εικόνες με ιστορικά και κριτικά κείμενα. Το ενδιαφέρον δεν θα περιοριστεί εντός συνόρων. Όπως έχει δείξει η εμπειρία διεθνών εκθέσεων για τραυματικά ιστορικά γεγονότα, η ανθρώπινη διάσταση τέτοιων τεκμηρίων αγγίζει κοινά πολύ πέρα από τον τόπο όπου συνέβησαν.

Και αυτό ακριβώς είναι που μετατρέπει μια σειρά φωτογραφιών από αντικείμενο συλλογής σε ζωντανό κομμάτι ιστορίας.

Ακολουθήστε το E-Radio.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τα πιο hot νέα της επικαιρότητας.