Χαμένο για 100 χρόνια: Το φιλμ που προέβλεψε τη σύγκρουση ανθρώπου‑μηχανής

Κάπου στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν ο κινηματογράφος ήταν ακόμη στα σπάργανα και περισσότερο θύμιζε μαγικό κόλπο παρά τέχνη, δημιουργήθηκε ένα μικρό φιλμ που σήμερα αποκτά ξανά φωνή. Ο λόγος για το «Gugusse et l’Automate» του Georges Méliès, ένα έργο διάρκειας λιγότερο από ένα λεπτό, το οποίο για δεκαετίες θεωρούνταν χαμένο.

Η επιστροφή του δεν είναι απλώς μια κινηματογραφική είδηση. Είναι σαν να ανοίγει ένα παράθυρο σε μια εποχή όπου η φαντασία και η τεχνολογία μόλις άρχιζαν να συναντιούνται. Και το πιο ενδιαφέρον; Το θέμα του μοιάζει απίστευτα σύγχρονο. Στην καρδιά της ιστορίας βρίσκεται μια σύγκρουση.

Από τη μία ένας άνθρωπος, από την άλλη ένα μηχανικό ον. Το "αυτόματο", όπως ονομαζόταν τότε, θυμίζει κάτι ανάμεσα σε κούκλα και ρομπότ, με έντονα θεατρικά χαρακτηριστικά. Η μεταξύ τους αντιπαράθεση εκτυλίσσεται με τρόπο σχεδόν παιχνιδιάρικο, αλλά πίσω από την απλότητα κρύβεται μια ιδέα που σήμερα επιστρέφει πιο δυνατή από ποτέ: τι συμβαίνει όταν η μηχανή αρχίζει να μοιάζει με άνθρωπο; Ο Méliès, ένας από τους πιο πρωτοπόρους δημιουργούς της εποχής, δεν ήταν απλώς σκηνοθέτης. Ήταν μάγος της εικόνας.

Χρησιμοποιούσε τεχνάσματα, σκηνικά και πρώιμα εφέ για να δημιουργήσει κόσμους που δεν υπήρχαν. Λίγα χρόνια αργότερα θα αφήσει το αποτύπωμά του με το εμβληματικό "Ταξίδι στη Σελήνη", όμως το συγκεκριμένο φιλμ λειτουργεί σαν μια πρώτη σπίθα επιστημονικής φαντασίας. Η ανακάλυψη της ταινίας έγινε σχεδόν τυχαία.

Μια παλιά οικογενειακή συλλογή φιλμ μεταφέρθηκε στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου στις ΗΠΑ και μέσα σε αυτήν βρέθηκε το ξεχασμένο υλικό. Οι μπομπίνες ανήκαν σε έναν άνθρωπο που ταξίδευε σε μικρές πόλεις, δείχνοντας στον κόσμο τις πρώτες κινούμενες εικόνες, συνοδεία μουσικής. 

Ήταν μια εποχή που ο κινηματογράφος πήγαινε στον θεατή, όχι το αντίστροφο. Η αποκατάσταση του φιλμ δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Χρειάστηκε χρόνος, προσοχή και ψηφιακή επεξεργασία για να αποκτήσει ξανά μορφή. Το αντίγραφο που διασώθηκε δεν είναι το αρχικό, αλλά προέρχεται από διαδοχικές αντιγραφές. Παρ’ όλα αυτά, η αξία του είναι τεράστια.

Σήμερα, το κοινό μπορεί να δει αυτό το μικρό κομμάτι ιστορίας σε υψηλή ποιότητα. Και μέσα σε αυτά τα λίγα δευτερόλεπτα, να διακρίνει κάτι πολύ μεγαλύτερο. Την αρχή μιας ιδέας που εξελίχθηκε σε ολόκληρο κινηματογραφικό είδος. Ίσως τελικά η επιστημονική φαντασία να μην είναι τόσο "φαντασία". Γιατί ήδη από το 1897, κάποιος είχε αρχίσει να φαντάζεται έναν κόσμο όπου άνθρωποι και μηχανές θα έρχονταν αντιμέτωποι. Και αυτό, σήμερα, δεν μοιάζει καθόλου μακρινό.