Θέουτα: Το γεωπολιτικό «αγκάθι» της Ισπανίας στην Αφρική και η νέα κρίση με τους 18 νεκρούς

Νέα κρίση στη Θέουτα με 18 νεκρούς και χιλιάδες μετανάστες να επιχειρούν να εισέλθουν στον ισπανικό θύλακα στη βόρεια Αφρική, εντείνοντας την ένταση στις σχέσεις Ισπανίας-Μαρόκου.

Η Θέουτα, ο ισπανικός θύλακας στις βόρειες ακτές του Μαρόκου, βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο μεταναστευτικής κρίσης, με την ισπανική κυβέρνηση να επιβεβαιώνει τουλάχιστον 18 νεκρούς κατά τη διάρκεια μαζικής απόπειρας εισόδου στο ισπανικό έδαφος. Η κατάσταση οδήγησε στην ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων στα σύνορα και σε έντονες πολιτικές αντιδράσεις εντός Ισπανίας.

Περίπου 1.500 μετανάστες είχαν ήδη περάσει στη Θέουτα τις προηγούμενες ημέρες, ενώ ο Ισπανός κυβερνητικός αξιωματούχος Φερνάντο Ροδρίγκεθ Κοντρέρας δήλωσε την Πέμπτη ότι ενδέχεται να πέρασαν τα σύνορα δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι συνολικά — εκτίμηση που δεν είχε ακόμη επιβεβαιωθεί επίσημα.

Γιατί η Θέουτα αποτελεί το πιο κρίσιμο σύνορο Ευρώπης-Αφρικής

Η Θέουτα είναι μια χερσόνησος μήκους περίπου 10 χιλιομέτρων στις βόρειες ακτές του Μαρόκου και αποτελεί, μαζί με τη Μελίγια, το μοναδικό χερσαίο σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την αφρικανική ήπειρο. Και οι δύο πόλεις προστατεύονται από διπλό συνοριακό φράχτη, ισχυρή παρουσία αστυνομίας και παραστρατιωτικών δυνάμεων, καθώς και πύργους παρακολούθησης με αισθητήρες κίνησης.

Η γεωγραφική τους θέση τις καθιστά διαχρονικά βασικές πύλες εισόδου για μετανάστες που επιδιώκουν να φτάσουν στην Ευρώπη — πολλοί εκ των οποίων προέρχονται από το ίδιο το Μαρόκο. Το 2021, περισσότεροι από 10.000 άνθρωποι πέρασαν τα σύνορα της Θέουτα μέσα σε μόλις δύο ημέρες, ενώ το 2022 τουλάχιστον 23 μετανάστες έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια μαζικής απόπειρας εισόδου στη Μελίγια.

Πώς επιχειρούν οι μετανάστες να περάσουν στη Θέουτα

Οι μετανάστες χρησιμοποιούν ποικίλες μεθόδους για να εισέλθουν στην πόλη, σύμφωνα με τους New York Times. Κάποιοι κολυμπούν παρακάμπτοντας τον φράχτη από τη θάλασσα, άλλοι χρησιμοποιούν μικρά παράνομα σκάφη από το Μαρόκο, ενώ οι περισσότεροι επιχειρούν να τρέξουν προς τον φράχτη, να τον σκαρφαλώσουν ή να τον κόψουν με ειδικά εργαλεία.

Σε απόκριση στις τελευταίες εξελίξεις, η ισπανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι αποστέλλει στρατιωτικές μονάδες, αυξάνει την αεροπορική και ναυτική υποστήριξη και αναπτύσσει ομάδες δυτών για περιπολίες στη θαλάσσια περιοχή. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση προσφέρθηκε να στηρίξει την Ισπανία μέσω της Frontex.

Η πολιτική αντιπαράθεση στην Ισπανία για τη μεταναστευτική πολιτική

Η κρίση στη Θέουτα πυροδότησε οξείες αντιδράσεις στο εσωτερικό της Ισπανίας. Οι επικριτές του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ από τη δεξιά απέδωσαν τη μαζική είσοδο μεταναστών στο κυβερνητικό σχέδιο νομιμοποίησης παράτυπων μεταναστών που βρίσκονται ήδη στη χώρα. Ο επικεφαλής του ακροδεξιού κόμματος Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ, χαρακτήρισε την κατάσταση «εισβολή» και κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι ενθαρρύνει σκόπιμα τις εισόδους, χωρίς να παρουσιάσει αποδείξεις.

Η ισπανική κυβέρνηση αντέκρουσε τις κατηγορίες, τονίζοντας ότι ο μεγάλος αριθμός παράτυπων διελεύσεων δεν αποτελεί μέρος της μεταναστευτικής πολιτικής που επιδιώκει να εφαρμόσει. Ο Σάντσεθ έχει επιδιώξει να παρουσιάσει την Ισπανία ως χώρα που υποδέχεται μετανάστες, με έμφαση στους ισπανόφωνους από τη Λατινική Αμερική, ωστόσο η πολιτική του στη Θέουτα δέχεται πυρά τόσο από τη δεξιά όσο και από οργανώσεις υπεράσπισης των δικαιωμάτων των μεταναστών.

Τι ρόλο παίζει το Μαρόκο στην κρίση της Θέουτα

Η Μαδρίτη θεωρεί τη συνεργασία με το Ραμπάτ καθοριστικής σημασίας για τον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών. Μετά τη μαζική είσοδο του 2021, Ισπανοί αξιωματούχοι είχαν υποστηρίξει ότι το Μαρόκο χρησιμοποιούσε τον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών ως διαπραγματευτικό μέσο — και λίγες ώρες μετά εκείνες τις εξελίξεις, η Ισπανία ενέκρινε οικονομική βοήθεια 30 εκατ. ευρώ προς το Μαρόκο για την ενίσχυση της αστυνόμευσης των συνόρων.

Αναλυτές εκτιμούν ότι είναι ακόμη νωρίς για ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με τα αίτια της νέας κρίσης, επισημαίνοντας πάντως ότι το Μαρόκο ενδέχεται να δυσαρεστήθηκε από την πρόσφατη προσπάθεια της Ισπανίας να ενισχύσει τις σχέσεις της με την Αλγερία — γειτονική και ανταγωνιστική χώρα του Ραμπάτ.