Πούτιν: «Θα με κρεμάσουν» ‑ Ο φόβος πίσω από το σενάριο νέας κλιμάκωσης στην Ουκρανία

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν φέρεται να έχει επιλέξει την κλιμάκωση στην Ουκρανία, καθώς το πολεμικό αδιέξοδο, οι ουκρανικές επιθέσεις βαθιά στη Ρωσία και η αυξανόμενη εσωτερική πίεση συνθέτουν ένα επικίνδυνο μείγμα για το Κρεμλίνο.

Στις 29 Αυγούστου, κατά τη διάρκεια συνάντησης με προσωπικό και φοιτητές πανεπιστημίου στη Μόσχα, ο Βλαντίμιρ Πούτιν (Vladimir Putin) παρατήρησε ότι οι όρκες τρέφονται με πολικές αρκούδες. «Αυτή είναι η τροφική αλυσίδα», είπε ο Ρώσος πρόεδρος, προσθέτοντας ότι τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν «γιατί διεξάγουμε την ειδική στρατιωτική επιχείρηση» — όπως αποκαλεί ο ίδιος τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Ο ισχυρισμός ήταν ευφάνταστος, καθώς δεν υπάρχει γνωστή περίπτωση όρκας που να έχει φάει πολική αρκούδα. Ωστόσο, το παράδειγμα αποκάλυψε κάτι από τον τρόπο με τον οποίο ο Πούτιν αντιλαμβάνεται έναν κόσμο αρπακτικών και θηραμάτων — μια εικόνα που ανησυχεί όλο και περισσότερο τις χώρες του ΝΑΤΟ σχετικά με το πού μπορεί να οδηγείται η σκέψη του.

Γιατί ανησυχεί η Δύση για κλιμάκωση από τη Ρωσία

Ο ρωσικός στρατός βρίσκεται εδώ και χρόνια σε μεγάλο βαθμό σε αδιέξοδο, με δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες να σκοτώνονται ή να τραυματίζονται σοβαρά κάθε μήνα. Ο πόλεμος έχει μετατραπεί σε μια καταστροφική αναμέτρηση drones και πυραύλων, η οποία αρχίζει να αφήνει ορατά σημάδια και μέσα στη Ρωσία. Ο Πούτιν, όμως, δεν δείχνει καμία διάθεση να υποχωρήσει από αυτό που οι Ρώσοι αποκαλούν «tupik» — αδιέξοδο.

Στις 25 Αυγούστου, ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ (John Ratcliffe), ταξίδεψε αιφνιδιαστικά στη Μόσχα. Κατά μία εκδοχή πήγε να προειδοποιήσει τον Πούτιν να μην επιτεθεί σε χώρες του ΝΑΤΟ, κατά μία άλλη μετέφερε απαισιόδοξη εκτίμηση για τις προοπτικές της Ρωσίας. Τρεις ημέρες αργότερα η Φινλανδία ζήτησε σουηδικά αεροσκάφη και πολεμικά πλοία για την επιτήρηση των συνόρων της με τη Ρωσία, η Γερμανία ετοιμάζεται να κατηγορήσει δημοσίως τη Μόσχα για επίθεση με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας, η Ρουμανία κατέστρεψε ρωσικό θαλάσσιο drone στα χωρικά της ύδατα και η Σλοβακία απέτρεψε εμπρηστική επίθεση σε εργοστάσιο drones.

Οι ουκρανικές επιθέσεις που έσπασαν τη σιωπή του Πούτιν

Ο Ρώσος πρόεδρος έσπασε πρόσφατα τη μακρά σιωπή του σχετικά με τις ολοένα και πιο επιτυχημένες ουκρανικές επιθέσεις με drones σε ρωσικά διυλιστήρια και κέντρα logistics. Μεταξύ των στόχων βρέθηκαν και αποθήκες της Wildberries, της μεγαλύτερης εταιρείας ηλεκτρονικού εμπορίου στη Ρωσία. Σε ομιλία του στις 22 Αυγούστου, ο Πούτιν κατηγόρησε την Ουκρανία ότι άνοιξε «το κουτί της Πανδώρας» και προειδοποίησε για αντίποινα «στους πιο ευαίσθητους τομείς της οικονομίας σας».

Την ίδια ημέρα, μιλώντας στην Ενωμένη Ρωσία, το κυβερνών κόμμα του Κρεμλίνου, απέρριψε κάθε συζήτηση για τερματισμό του πολέμου: «Η ειδική στρατιωτική επιχείρηση συνεχίζεται. Θα κινηθούμε μόνο προς τα εμπρός». Πηγές κοντά στο Κρεμλίνο υποστηρίζουν ότι, έπειτα από εβδομάδες προβληματισμού μέσα στο καλοκαίρι, ο Πούτιν φαίνεται να έχει επιλέξει την κλιμάκωση, εκτιμώντας πιθανότατα την επίσκεψη του Ράτκλιφ ως ένδειξη αμερικανικής αδυναμίας — όπως ερμήνευσε και την επίσκεψη του τότε διευθυντή της CIA, Μπιλ Μπερνς (Bill Burns), τον Νοέμβριο του 2021, τρεις μήνες πριν την εισβολή στην Ουκρανία.

«Θα με κρεμάσουν»: Ο εσωτερικός φόβος πίσω από τον πόλεμο

Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα τι συμβαίνει στο μυαλό του Πούτιν, όμως οι λόγοι που μπορεί να τον οδηγούν προς την κλιμάκωση είναι σε μεγάλο βαθμό εσωτερικοί. Βασικός του στόχος ήταν πάντοτε η διατήρηση της προσωπικής του εξουσίας — και, τελικά, της ίδιας του της ζωής. Σύμφωνα με το ανεξάρτητο ινστιτούτο δημοσκοπήσεων Levada Centre, το 57% των Ρώσων χαρακτηρίζει την κατάσταση στη χώρα «τεταμένη», αναφέροντας ως αιτίες τον πόλεμο, τις απώλειες, την επιστράτευση και τις επιθέσεις με drones.

Ακόμη πιο βαρύ φαίνεται το κλίμα στους κόλπους της ρωσικής ελίτ. Σύμφωνα με άνθρωπο του συστήματος, το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι η οικονομία, αλλά ο χρόνος που έχει χαθεί: σχεδόν πέντε χρόνια πολέμου θεωρούνται ήδη αποτυχία, ενώ άλλο μέλος της ελίτ περιγράφει την αίσθηση ότι «ο τσάρος είναι γυμνός». Σύμφωνα με άνθρωπο με γνώση όσων συμβαίνουν στο εσωτερικό του καθεστώτος, ο Πούτιν φέρεται να είπε κάποια στιγμή σε ανθρώπους του στενού του κύκλου: «Θα με κρεμάσουν» — φοβούμενος ότι αν τερματίσει τον πόλεμο χωρίς να έχει καταλάβει ολόκληρο το Ντονμπάς, θα βρεθεί ο ίδιος σε φυσικό κίνδυνο.

Ποια μορφή μπορεί να πάρει η νέα κλιμάκωση

Η συνέχιση του πολέμου με τη σημερινή του μορφή δεν προσφέρει διέξοδο. «Τα σενάρια που βασίζονται απλώς στην αδράνεια είναι επιζήμια για το Κρεμλίνο», αναφέρει μέλος της ρωσικής ελίτ, καθώς καταναλώνουν οικονομικούς πόρους και εξανεμίζουν πολιτικό κεφάλαιο. Η Ρωσία είναι πιθανό να εντείνει τον υβριδικό πόλεμο και τις επιχειρήσεις σαμποτάζ εναντίον των συμμάχων της Ουκρανίας, ενώ οι δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών ανησυχούν ότι η Μόσχα μπορεί να επιχειρήσει να χτυπήσει εργοστάσια στην Ευρώπη που παράγουν στρατιωτικό υλικό — χωρίς πάντως να επιδιώκει άμεση σύγκρουση με το ΝΑΤΟ.

Στις 30 Αυγούστου, το ρωσικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι προετοιμάζεται για μαζικό πλήγμα στις ενεργειακές υποδομές της Ουκρανίας, κάτι που το Κίεβο ήδη αναμένει στο πλαίσιο της προσπάθειας της Μόσχας να κάμψει την ουκρανική αντίσταση κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Στο χερσαίο μέτωπο, ρωσικές πηγές αναφέρουν ότι ο Πούτιν είναι αποφασισμένος να ρίξει επιπλέον 300.000 έως 400.000 άνδρες στον πόλεμο, χωρίς να χρειάζεται νέο γύρο επιστράτευσης, καθώς η αρχική διαταγή κινητοποίησης δεν ανεστάλη ποτέ.

Νέα στρατολόγηση και εσωτερική καταστολή στη Ρωσία

Το επιπλέον ανθρώπινο δυναμικό πιθανότατα θα εξασφαλιστεί μέσω πιέσεων από τις περιφερειακές κυβερνήσεις, ώστε η όποια πολιτική δυσαρέσκεια να παραμένει περιορισμένη σε τοπικό επίπεδο και να μην μετατρέπεται σε πανεθνικό πρόβλημα. Οι αρχές δοκιμάζουν ήδη το νέο σύστημα στρατολόγησης στην Πένζα, περίπου 750 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Μόσχας.

Ο Πούτιν θα μπορούσε επίσης να εντείνει την καταστολή απέναντι στους υποτιθέμενους «εσωτερικούς εχθρούς», όχι επειδή αποτελούν πραγματική απειλή για την εξουσία του, αλλά επειδή ο ίδιος έχει ανάγκη να προβάλλει εικόνα ισχύος. Τίποτα από αυτά, ωστόσο, δεν πρόκειται να λύσει τα προβλήματα της Ρωσίας — αντίθετα, είναι πιθανό να αυξήσει την κοινωνική οδύνη και να ενισχύσει την αστάθεια, τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και πέρα από τα σύνορά της.