Ιός του Δυτικού Νείλου: Τα κουνούπια «νικούν» τα εντομοκτόνα – Γιατί ανησυχούν οι επιστήμονες

Το Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του ΙΤΕ αποκαλύπτει τους γενετικούς μηχανισμούς που καθιστούν τα κουνούπια ανθεκτικά στα εντομοκτόνα, εν μέσω έξαρσης του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PNAS.

Το Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας (ΙΜΒΒ) του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) παρουσιάζει σε νέα μελέτη τους γενετικούς μηχανισμούς που κάνουν τα κουνούπια εξαιρετικά ανθεκτικά στα εντομοκτόνα. Η έρευνα έρχεται σε μια περίοδο έντονου προβληματισμού, καθώς η Ελλάδα αντιμετωπίζει φέτος σημαντική έξαρση του ιού του Δυτικού Νείλου, ο οποίος μεταδίδεται μέσω των κουνουπιών.

Περισσότερο από το 80% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε περιοχές που κινδυνεύουν από νοσήματα που μεταδίδονται από κουνούπια, με την Ευρώπη να μην αποτελεί εξαίρεση. Η αυξανόμενη ανθεκτικότητα των εντόμων στα εντομοκτόνα δυσκολεύει σημαντικά την προσπάθεια περιορισμού της εξάπλωσής τους και θέτει σε κίνδυνο τη Δημόσια Υγεία.

Ποιος είναι ο ρόλος της κλιματικής κρίσης στην εξάπλωση των κουνουπιών;

Σύμφωνα με το ΙΤΕ, η κλιματική κρίση μπορεί να αυξήσει περαιτέρω τον κίνδυνο εμφάνισης επιδημιών, διευκολύνοντας την εξάπλωση χωρο-κατακτητικών ειδών κουνουπιών. Παράλληλα, παρατείνει την περίοδο αναπαραγωγής τους, επιτρέποντας στους πληθυσμούς τους να διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα για μεγαλύτερο διάστημα μέσα στο έτος.

Η συνδυασμένη επίδραση θερμότερων καιρικών συνθηκών και αυξημένης ανθεκτικότητας στα εντομοκτόνα δημιουργεί, όπως εκτιμούν οι ερευνητές, ευνοϊκότερο περιβάλλον για τη διατήρηση και εξάπλωση νοσημάτων όπως ο ιός του Δυτικού Νείλου.

Πώς λειτουργούν οι μηχανισμοί αντίστασης των κουνουπιών στα εντομοκτόνα;

Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), ερευνητές με επικεφαλής τη Δρ. Λίντα Γρηγοράκη και την υποψήφια διδάκτορα Mengling Chen χρησιμοποίησαν τεχνικές γενετικής μηχανικής για να εξετάσουν ξεχωριστά διαφορετικούς μηχανισμούς ανθεκτικότητας, όπως μεταλλάξεις στους μοριακούς στόχους των εντομοκτόνων και την παραγωγή ενζύμων που διασπούν τις δραστικές τους ουσίες.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όταν διαφορετικοί μηχανισμοί συνυπάρχουν στο ίδιο κουνούπι, η ανθεκτικότητα αυξάνεται δραματικά. Οι μηχανισμοί αυτοί δεν λειτουργούν απλώς ανεξάρτητα, αλλά αλληλοενισχύονται, με αποτέλεσμα τα κουνούπια να μπορούν να εξουδετερώνουν πλήρως τη δράση των εντομοκτόνων σε ορισμένες περιπτώσεις.

Η συνεργιστική αυτή δράση πιθανότατα οφείλεται στο ότι οι μεταλλαγές στόχου προσφέρουν περισσότερο χρόνο στα ένζυμα αποτοξικοποίησης να δράσουν, ή/και στη δημιουργία ενζυμικών συμπλόκων αποτοξικοποίησης που διασπούν διαδοχικά τα μόρια του εντομοκτόνου, απενεργοποιώντας τα πιο αποτελεσματικά.

«Πρόκειται για μια πολύ σημαντική εργασία, που διαλευκαίνει τους σύνθετους μοριακούς μηχανισμούς της ανθεκτικότητας των κουνουπιών, η οποία συνεχίζει την παράδοση του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του ΙΤΕ στην έρευνα για τα έντομα υγειονομικής σημασίας και τις εντομομεταδιδόμενες ασθένειες», τόνισε ο Διευθυντής του ΙΜΒΒ, Καθηγητής Γιάννης Βόντας.