Κατάρρευση των Μάγια: Νέες μελέτες αμφισβητούν ότι η ξηρασία ήταν η μοναδική αιτία

Η κατάρρευση των Μάγια δεν οφείλεται μόνο στην ξηρασία, σύμφωνα με μελέτες που δημοσιεύθηκαν τον τελευταίο χρόνο και παρουσιάζει η Washington Post. Οι ερευνητές μιλούν για πολλούς παράγοντες πίεσης.

Η κατάρρευση των Μάγια, ενός από τους ισχυρότερους πολιτισμούς της αρχαιότητας, εξηγείται πλέον με πολύ πιο σύνθετο τρόπο από την παλαιότερη θεωρία της ξηρασίας. Μια σειρά μελετών που δημοσιεύθηκαν τον τελευταίο χρόνο αμφισβητεί ότι η ξηρασία ήταν ο μοναδικός ή ο κύριος καταλύτης.

Η απάντηση, όπως επαναλαμβανόταν επί χρόνια, ήταν η ξηρασία. Την υπόθεση διατύπωσαν οι επιστήμονες πριν από τρεις δεκαετίες, για να εξηγήσουν γιατί ο πολιτισμός κατέρρευσε απότομα και χωρίς προφανή αιτία.

Σύμφωνα με αυτήν, μια αλληλουχία πρωτοφανών ξηρασιών μεταξύ 760 και 910 μ.Χ. αποξήρανε την επικράτεια των Μάγια, που εκτεινόταν στο σημερινό Μπελίζ, Ελ Σαλβαδόρ, Γουατεμάλα, Ονδούρα και Μεξικό. Ακολούθησε μαζική έξοδος από τις πόλεις και, όπως ανέφερε ερευνητικό άρθρο της εποχής, «εκατομμύρια Μάγια να εξαφανιστούν από προσώπου Γης». Ωστόσο, η σύγχρονη έρευνα δείχνει μια πολύ πιο περίπλοκη και πολυπαραγοντική εικόνα.

Τι δείχνουν οι νέες μελέτες για την κατάρρευση των Μάγια

Όπως σημειώνει η Washington Post, οι μελέτες των τελευταίων μηνών αμφισβητούν την παραδοσιακή άποψη ότι η ξηρασία ήταν ο μοναδικός ή κύριος παράγοντας της κατάρρευσης.

Η πρώτη σχετίζεται με τη λεγόμενη «περίπτωση του Itzan». Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε πέρυσι, κατέληξε ότι ο σημαντικός οικισμός Ιτζάν στη Γουατεμάλα εγκαταλείφθηκε σχεδόν ολοκληρωτικά, χωρίς ωστόσο να έχει βιώσει συνθήκες ξηρασίας.

Η δεύτερη αφορά το «παράδοξο της βροχής». Έρευνα που δημοσιεύθηκε τον φετινό Σεπτέμβριο ανέλυσε 294 τοποθεσίες των Μάγια στο Μπελίζ και συμπέρανε ότι οι περιοχές με τις περισσότερες βροχοπτώσεις εγκαταλείφθηκαν νωρίτερα από τις πιο ξηρές.

Τρίτη μελέτη υποστήριξε ότι η ξηρασία σε πρωιμότερη περίοδο ενδέχεται να είχε το αντίθετο αποτέλεσμα, ωθώντας περισσότερο πληθυσμό προς τα αστικά κέντρα.

Γιατί η εξαφάνιση των Μάγια διαφέρει από άλλους πολιτισμούς

«Υπήρχε μια ενιαία, εύκολη απάντηση και στη συνέχεια πήγαμε και την περιπλέξαμε παραπάνω», δηλώνει ο Άλεκ Μακ Λέλαν (Alec McLellan), ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο Western του Οντάριο. «Εξακολουθούν να υπάρχουν πολλές διαφωνίες στον επιστημονικό κλάδο για το πώς εξαφανίστηκαν οι Μάγια».

Για άλλες μεγάλες αυτοκρατορίες τα αίτια της πτώσης έχουν ξεκαθαριστεί. Η Washington Post παραθέτει το Βυζάντιο, που έπεσε όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη το 1453. Παραθέτει και τους Ίνκας και τους Αζτέκους, που καταστράφηκαν από τις ευρωπαϊκές ασθένειες, τις εσωτερικές διαμάχες και την ισπανική αποικιοκρατία.

Οι Μάγια δεν ήταν μία ενιαία αυτοκρατορία, αλλά ένα διασυνδεδεμένο δίκτυο πόλεων-κρατών σε τεράστια έκταση, που διεξήγαγαν εμπόριο και πολέμους μεταξύ τους. Αναπτύχθηκαν επί αιώνες: τα χωριά έγιναν πόλεις και οι πόλεις ισχυρά κέντρα εξουσίας, με περίτεχνες πυραμίδες, περίπλοκη πολιτική οργάνωση και μαθηματικά και αστρονομικά επιτεύγματα που ξεπερνούσαν εκείνα του μεγαλύτερου μέρους του αρχαίου κόσμου.

Μεταξύ 760 και 930 μ.Χ. οι μεγάλες πόλεις άρχισαν να σβήνουν η μία μετά την άλλη, αν και ο λαός των Μάγια παρέμεινε στην περιοχή και ζει εκεί μέχρι σήμερα.

Η εξιχνίαση δυσκολεύεται και από την απουσία γραπτών στοιχείων. Παρότι οι Μάγια διέθεταν εξελιγμένο σύστημα γραφής, τα περισσότερα αρχεία κάηκαν από Ισπανούς ιεραποστόλους, και οι ερευνητές βασίζονται στην αρχαιολογία, τις επιγραφές και τις αναλύσεις ιζημάτων.

Πολυπαραγοντική εξήγηση: ποιος ο ρόλος της ξηρασίας

Η τομή στην έρευνα ήρθε τη δεκαετία του 1990. Η μελέτη ισοτόπων οξυγόνου στα ιζήματα της λίμνης Chichancanab, στη χερσόνησο Γιουκατάν, έδειξε ότι η περιοχή επλήγη από ορισμένες από τις χειρότερες ξηρασίες των τελευταίων 7.000 ετών. Οι σύγχρονοι ερευνητές τονίζουν όμως ότι η κλιματική αλλαγή δεν πρέπει να εξετάζεται μεμονωμένα.

Ο Μπέντζαμιν Γκουίνεθ (Benjamin Gwinneth), γεωγράφος στο Πανεπιστήμιο του Μοντρεάλ, σημειώνει ότι τα νέα ευρήματα δεν ακυρώνουν τον ρόλο του κλίματος, αλλά προσθέτουν «απαραίτητες αποχρώσεις». Η ξηρασία από μόνη της ενδέχεται να μην αρκούσε για να διαλύσει τον πολιτισμό, αλλά επιδείνωσε άλλες υπαρκτές αιτίες παρακμής ή δημιούργησε νέες.

Επειδή οι πόλεις-κράτη ήταν στενά συνδεδεμένες μέσω εμπορικών και μεταναστευτικών ροών, ακόμη και οι περιοχές που γλίτωσαν από την ξηρασία υπέστησαν δευτερογενείς επιπτώσεις: πολιτική αστάθεια, γενικευμένους πολέμους και αθρόες προσφυγικές ροές.

«Είμαι μεγάλος υποστηρικτής της θεωρίας των πολλαπλών παραγόντων πίεσης (multi-stressor) όσον αφορά τους Μάγια», αναφέρει ο Ματ Γουότερς (Matt Waters), περιβαλλοντικός επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Auburn. «Οι σύγχρονες κοινωνίες σπάνια αντιμετωπίζουν έναν μόνο παράγοντα πίεσης, και οι Μάγια αποτελούν ένα εξαιρετικό και πραγματικό ανάλογο για το παρόν».

Ακολουθήστε το E-Radio.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τα πιο hot νέα της επικαιρότητας.