Σήμερα έμαθα: Γιατί τα γράμματα στο πληκτρολόγιο δεν είναι με αλφαβητική σειρά

Αν κοιτάξετε το πληκτρολόγιο του υπολογιστή σας ή την οθόνη του smartphone σας, θα δείτε μια διάταξη γραμμάτων που, εκ πρώτης όψεως, μοιάζει εντελώς χαοτική. Τα πρώτα έξι γράμματα της πάνω σειράς σχηματίζουν τη λέξη QWERTY (ή QWERTYUIOP αν το πάρουμε ολόκληρο), μια σειρά που δεν βγάζει κανένα απολύτως νόημα με βάση το αλφάβητο. 

Αυτή η παράξενη διάταξη που χρησιμοποιούμε καθημερινά δισεκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον πλανήτη δεν είναι τυχαία, αλλά σχεδιάστηκε επίτηδες για να... καθυστερεί τους χρήστες και να λύσει ένα καθαρά μηχανικό πρόβλημα του 19ου αιώνα.

Η παγίδα της αλφαβητικής σειράς και οι μπλοκαρισμένες γραφομηχανές

Όλα ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1860, όταν ο Αμερικανός εφευρέτης Κρίστοφερ Σολς (Christopher Sholes) ανέπτυξε μια από τις πρώτες εμπορικές γραφομηχανές. Στα πρώτα του μοντέλα, ο Σολς είχε τοποθετήσει τα πλήκτρα με απόλυτη αλφαβητική σειρά. Θεωρούσε ότι αυτός ήταν ο πιο εύκολος και διαισθητικός τρόπος για να βρίσκει κανείς τα γράμματα και να γράφει γρήγορα.

Η ιδέα λειτούργησε, αλλά... υπερβολικά καλά. Οι δακτυλογράφοι απέκτησαν γρήγορα απίστευτη ταχύτητα. Όμως, οι τότε γραφομηχανές λειτουργούσαν με μικρούς μεταλλικούς βραχίονες (σφυράκια), οι οποίοι τινάζονταν προς τα εμπρός για να αποτυπώσουν το γράμμα στο χαρτί μέσω μιας μελανοταινίας. Όταν δύο γράμματα που βρίσκονταν κοντά στο αλφάβητο πατιούνταν σε πολύ γρήγορη διαδοχή, οι μεταλλικοί βραχίονες συγκρούονταν στον αέρα και σκάλωναν μεταξύ τους, μπλοκάροντας ολόκληρη τη μηχανή. Ο χρήστης έπρεπε να σταματήσει, να ξεμπλέξει τα σφυράκια με τα χέρια του και να ξαναρχίσει, πράγμα που λέρωνε το χαρτί και καθυστερούσε τη δουλειά.

Το κόλπο του QWERTY: Σαμποτάζ στην ταχύτητα για χάρη της ροής

Για να λύσει αυτό το εκνευριστικό πρόβλημα, ο Σολς αποφάσισε να κάνει το ακριβώς αντίθετο: να σαμποτάρει την ταχύτητα των δακτυλογράφων, ανακατεύοντας τα πλήκτρα. Μελέτησε τους πιο συχνούς συνδυασμούς γραμμάτων στην αγγλική γλώσσα (όπως το "TH", το "HE" ή το "IN") και διαχώρισε αυτά τα γράμματα, τοποθετώντας τα σε αντίθετες πλευρές του πληκτρολογίου.

Αυτή η νέα διάταξη, η οποία κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 1878 και ονομάστηκε QWERTY, ανάγκαζε τα χέρια του χρήστη να εναλλάσσονται. Ενώ το ένα χέρι πληκτρολογούσε ένα γράμμα, το άλλο χέρι μετακινείτο για το επόμενο. Αυτό έδινε το απαραίτητο κλάσμα του δευτερολέπτου στον μεταλλικό βραχίονα του πρώτου γράμματος να επιστρέψει στη θέση του πριν προλάβει να εκτιναχθεί ο επόμενος. Η διάταξη QWERTY, λοιπόν, δεν σχεδιάστηκε για να είναι άνετη, αλλά για να αναγκάζει τους ανθρώπους να γράφουν ελαφρώς πιο αργά, ώστε η γραφομηχανή να λειτουργεί χωρίς διακοπές.

Από το μέταλλο στις οθόνες αφής: Μια συνήθεια 150 ετών

Όταν οι γραφομηχανές εξελίχθηκαν και έγιναν ηλεκτρικές, το πρόβλημα με τα σκαλωμένα σφυράκια εξαφανίστηκε οριστικά. Αργότερα, με την έλευση των ηλεκτρονικών υπολογιστών και των ψηφιακών πληκτρολογίων, δεν υπήρχε πλέον κανένας τεχνικός ή μηχανικός περιορισμός. Θεωρητικά, θα μπορούσαμε να είχαμε επιστρέψει στην αλφαβητική σειρά ή να είχαμε υιοθετήσει πολύ πιο εργονομικά συστήματα.

Γιατί, λοιπόν, κρατήσαμε το QWERTY; Η απάντηση κρύβεται στην ανθρώπινη συνήθεια και το κόστος. Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, χιλιάδες επαγγελματίες είχαν ήδη εκπαιδευτεί στο σύστημα QWERTY και οι εταιρείες δεν ήθελαν να ξοδέψουν χρόνο και χρήμα για να επανεκπαιδεύσουν το προσωπικό τους σε μια νέα διάταξη. 

Παρά το γεγονός ότι έχουν εφευρεθεί πολύ πιο γρήγορα και ξεκούραστα συστήματα (όπως το πληκτρολόγιο Dvorak, το οποίο τοποθετεί τα πιο κοινά φωνήεντα και σύμφωνα στην κεντρική σειρά), το QWERTY παρέμεινε ο αδιαφιλονίκητος βασιλιάς. Σήμερα, το κουβαλάμε ακόμα και στα smartphone μας, αποδεικνύοντας ότι μια έξυπνη λύση για ένα πρόβλημα του 1870 μπορεί να διαμορφώσει την τεχνολογία του μέλλοντος.