Βασιλικό αδιέξοδο στην Ιαπωνία: Γιατί ξέμεινε από πρίγκιπες;

Η Ιαπωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή κρίση διαδοχής. Παρότι η χώρα απέκτησε την πρώτη γυναίκα πρωθυπουργό στην ιστορία της, η κυβέρνηση εξακολουθεί να απορρίπτει το ενδεχόμενο μια γυναίκα να αναλάβει τον αυτοκρατορικό θρόνο.

Σήμερα υπάρχουν μόλις τρεις άνδρες που έχουν δικαίωμα να διαδεχθούν τον αυτοκράτορα Ναρουχίτο. Οι δύο από αυτούς είναι ηλικίας 60 και 90 ετών, γεγονός που καθιστά το μέλλον της αρχαιότερης κληρονομικής μοναρχίας στον κόσμο ιδιαίτερα αβέβαιο.

Η διαδοχή στην Ιαπωνία ακολουθεί εδώ και δεκαετίες αποκλειστικά την ανδρική γραμμή. Ο συγκεκριμένος κανόνας, όμως, απειλεί πλέον την ίδια την επιβίωση της αυτοκρατορικής οικογένειας, καθώς τα τελευταία χρόνια έχουν γεννηθεί πολύ περισσότερες πριγκίπισσες από πρίγκιπες.

Αντί να επιτρέψει στις γυναίκες να διεκδικήσουν τον θρόνο, η κυβέρνηση προτείνει την επαναφορά ανδρών από παλαιότερους, απομακρυσμένους κλάδους της αυτοκρατορικής δυναστείας. Το σχέδιο προβλέπει ότι η βασιλική οικογένεια θα μπορεί ουσιαστικά να «υιοθετεί» άγαμους και άτεκνους άνδρες, ηλικίας άνω των 15 ετών, οι οποίοι κατάγονται από πρώην πριγκιπικούς οίκους.

Η πρόταση έχει προκαλέσει αντιδράσεις από πανεπιστημιακούς, πολίτες και πολιτικούς της αντιπολίτευσης, οι οποίοι αναρωτιούνται γιατί εξετάζονται τόσο περίπλοκες λύσεις, τη στιγμή που υπάρχει ήδη η ιδιαίτερα δημοφιλής πριγκίπισσα Άικο.

Η 24χρονη κόρη του αυτοκράτορα Ναρουχίτο αποκλείεται από τη διαδοχή αποκλειστικά και μόνο επειδή είναι γυναίκα. Ακόμη και εάν στο μέλλον αποκτούσε γιο, το παιδί της δεν θα είχε δικαίωμα να ανέβει στον θρόνο.

Καθηγητές που μελετούν την ιστορία της αυτοκρατορικής οικογένειας υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει λογική βάση για τον αποκλεισμό των γυναικών. Άλλωστε, η Ιαπωνία είχε στο παρελθόν οκτώ γυναίκες αυτοκράτειρες. Η απαγόρευση επιβλήθηκε επίσημα μόλις το 1889, κατά την περίοδο Μεϊτζί, και δεν αποτελεί απαραίτητα μια αδιάσπαστη αρχαία παράδοση.

Παράλληλα, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα των Ιαπώνων δεν θα είχε αντίρρηση να δει μια γυναίκα στον αυτοκρατορικό θρόνο. Ωστόσο, η πρωθυπουργός Σανάε Τακαΐτσι και το κυβερνών Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα παραμένουν σταθερά αντίθετοι σε μια τέτοια αλλαγή.

Η Τακαΐτσι έχει δηλώσει ότι θεωρεί σωστό το δικαίωμα διαδοχής να περιορίζεται στους άνδρες απογόνους της αυτοκρατορικής γραμμής. Οι νέες ρυθμίσεις που προωθεί η κυβέρνησή της δεν προβλέπουν κανένα σενάριο στο οποίο μια πριγκίπισσα ή τα παιδιά της θα μπορούσαν να αποκτήσουν δικαίωμα στον θρόνο.

Πώς συρρικνώθηκε η αυτοκρατορική οικογένεια

Πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η αυτοκρατορική οικογένεια ήταν πολύ μεγαλύτερη. Περιλάμβανε αρκετούς παράπλευρους πριγκιπικούς οίκους, οι οποίοι μπορούσαν να προσφέρουν πιθανούς διαδόχους εάν η βασική γραμμή δεν αποκτούσε αγόρια.

Το 1947, όμως, η νομοθεσία άλλαξε και 11 από αυτούς τους κλάδους έχασαν τον αυτοκρατορικό τους τίτλο. Πενήντα ένα μέλη της οικογένειας έγιναν απλοί πολίτες, ενώ ο συνολικός αριθμός των γαλαζοαίματων μειώθηκε από 67 σε μόλις 16.

Η κατάσταση επιδεινώθηκε ακόμη περισσότερο από τον κανόνα που υποχρεώνει τις πριγκίπισσες να εγκαταλείπουν την αυτοκρατορική οικογένεια όταν παντρεύονται έναν κοινό θνητό.

Το νέο νομοσχέδιο θα επιτρέπει στις γυναίκες να διατηρούν τον τίτλο τους μετά τον γάμο, ώστε να συνεχίζουν να αναλαμβάνουν δημόσια καθήκοντα. Τα παιδιά τους, όμως, θα παραμένουν αποκλεισμένα από τη διαδοχή.

Αυτή τη στιγμή, οι τρεις πιθανοί διάδοχοι είναι ο 90χρονος πρίγκιπας Χιτάτσι, ο 60χρονος αδελφός του αυτοκράτορα, πρίγκιπας Ακισίνο, και ο 19χρονος γιος του, Χισαχίτο. Ο νεαρός πρίγκιπας θεωρείται η βασική ελπίδα για τη συνέχιση της δυναστείας και είναι το πρώτο αρσενικό μέλος της αυτοκρατορικής οικογένειας που ενηλικιώθηκε εδώ και 40 χρόνια.

Οι υποστηρικτές της αποκλειστικά ανδρικής διαδοχής προειδοποιούν ότι μια αλλαγή θα μπορούσε να διαταράξει μια παράδοση αιώνων και να μειώσει τον σεβασμό προς τον θεσμό. Οι επικριτές, αντίθετα, επισημαίνουν ότι η προσκόλληση στην ανδρική γραμμή οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε αδιέξοδο.

Το ερώτημα γίνεται πλέον όλο και πιο πιεστικό: μπορεί η Ιαπωνία να διατηρήσει ζωντανή την αυτοκρατορική της οικογένεια, όταν αποκλείει τις μισές πιθανές διαδόχους μόνο και μόνο λόγω του φύλου τους;