Σήμερα έμαθα: Γιατί η γλώσσα μας κινείται ακόμα κι όταν διαβάζουμε από μέσα μας

Έχετε αναρωτηθεί ποτέ αν η ανάγνωση είναι μια εντελώς σιωπηλή διαδικασία για το σώμα μας;

Όσο κι αν πιστεύουμε ότι όταν διαβάζουμε ένα βιβλίο ή μια είδηση από την οθόνη του κινητού μας η διαδικασία περιορίζεται αποκλειστικά στον εγκέφαλο και τα μάτια, η φυσιολογία αποδεικνύει το αντίθετο. Στην πραγματικότητα, κάθε φορά που διαβάζουμε σιωπηλά, το φωνητικό μας σύστημα «εκτελεί» κρυφά τις λέξεις.

Η αόρατη κίνηση των μυών της ομιλίας

Το παράδοξο αυτό φαινόμενο ονομάζεται υποφωνητική ανάγνωση (subvocalisation) και αποτελεί μια αυτόματη νευρολογική απόκριση. Κατά τη διάρκεια της σιωπηρής ανάγνωσης, ο εγκέφαλος στέλνει μικροσκοπικά νευρικά σήματα στα φωνητικά όργανα. Ως αποτέλεσμα, οι μύες της γλώσσας, του λαρυγγιού, των χειλιών και των φωνητικών χορδών πραγματοποιούν ανεπαίσθητες, μικροαντιδράσεις, προετοιμάζοντας το σώμα να αρθρώσει τις λέξεις που βλέπουν τα μάτια.

Αν και οι κινήσεις αυτές είναι εντελώς αόρατες στο γυμνό μάτι και δεν παράγουν κανέναν απολύτως ήχο, μπορούν εύκολα να καταγραφούν με εξειδικευμένο ηλεκτρομυογραφικό εξοπλισμό (EMG). Πρόκειται ουσιαστικά για την «εσωτερική φωνή» που ακούμε στο μυαλό μας, η οποία αποτυπώνεται σωματικά στο λαρύγγι μας.

Ο ρόλος της υποφωνητικής ανάγνωσης στη νόηση

Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Οι επιστήμονες εξηγούν ότι η υποφωνητική ανάγνωση είναι ένας μηχανισμός που βοηθά σημαντικά στην κατανόηση και την απομνημόνευση του κειμένου. Όταν ήμασταν παιδιά, μάθαμε πρώτα να διαβάζουμε δυνατά και στη συνέχεια περάσαμε στη σιωπηλή ανάγνωση. Ο εγκέφαλος διατήρησε αυτή τη σύνδεση: η μικροσκοπική ενεργοποίηση των μυών της ομιλίας βοηθά στην καλύτερη επεξεργασία των εννοιών και στη συγκράτηση των πληροφοριών στη μνήμη εργασίας.

Παράλληλα, η διαδικασία αυτή λειτουργεί ως ένας φυσικός «ρυθμιστής» ταχύτητας. Επειδή η εσωτερική μας φωνή κινεί τους μύες με τον ρυθμό μιας κανονικής ομιλίας, ο ρυθμός ανάγνωσης των περισσότερων ανθρώπων περιορίζεται στις 200 με 300 λέξεις το λεπτό, όσο δηλαδή θα χρειαζόμασταν για να τις διαβάσουμε δυνατά.

Μπορούμε να σταματήσουμε την εσωτερική φωνή;

Πολλοί μέθοδοι ταχείας ανάγνωσης (speed reading) υπόσχονται την εξάλειψη της υποφωνητικής ανάγνωσης με στόχο τον διπλασιασμό ή τριπλασιασμό της ταχύτητας διαβάσματος. Ωστόσο, οι νευροεπιστήμονες προειδοποιούν ότι η πλήρης καταστολή της είναι σχεδόν αδύνατη, καθώς αποτελεί θεμελιώδες κομμάτι του τρόπου που η γλώσσα επεξεργάζεται τα γραπτά σύμβολα.

Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα βρεθείτε σε μια ήσυχη βιβλιοθήκη ή θα διαβάσετε ένα μήνυμα στο κινητό σας, θυμηθείτε: μπορεί εξωτερικά να επικρατεί απόλυτη σιωπή, αλλά η γλώσσα και το λαρύγγι σας δίνουν τη δική τους κρυφή «παράσταση».